Terug naar het verhaal van SRON 
Gloriejaren voor Rontgenastronomie
1999
In juli en december van 1999 worden twee röntgentelescopen gelanceerd die elkaar aanvullen en zo de röntgenhemel openbreken voor astronomen. Dat blijven ze ook decennia doen, tot vér voorbij hun geplande levensduur: vlaggenschipmissies Chandra van NASA en XMM Newton van ESA.
Chandra heeft kleinere spiegels maar meet messcherp. XMM Newton vangt door haar grote spiegels enorme veel licht in een kortere tijd, maar wat minder scherp. Door jarenlange ervaring met röntgenspectrometrie, speelde SRON een cruciale rol in spectrometers die hun licht voor analyse uiteenrafelt.
Chandra’s Low Energy Transmission Grating is perfect voor het analyseren van compacte puntbronnen. XMM Newton’s Reflection Grating Spectrometer blinkt uit in de studie van uitgestrektere objecten: enorme gaswolken in clusters van sterrenstelsels en ijle gasslierten van het kosmische web. Samen ontdekken ze de invloed van superzware zwarte gaten op hun wijde omgeving.
Golflengten waar ze naar kijken zitten propvol met spectraallijnen van elementen zoals koolstof, stikstof, zuurstof, neon, silicium en ijzer. Zo konden astronomen de exacte temperatuur, dichtheid en druk meten van gas dat rond zwarte gaten cirkelt of ver uit supernova-explosies wordt weggeblazen.
Waar XMM-Newton snel de dynamiek in grote lijnen in kaart brengt, bepaalt Chandra heel nauwkeurig op welke exacte afstand en met welke snelheid ijzer- en zuurstofatomen wegvliegen of rond een zwart gat tollen. Als straling van verre sterrenstelsels op weg naar ons stofslierten tegenkomt, absorbeert het ijle gas in de tussenruimte heel specifieke golflengten uit dit licht. Dit was de ‘smoking gun’ dat het enorme kosmische web met nauwelijks zichtbare slierten materie bestaat.
- Foto’s NASA, ESA, ESO: Veel materie is zo ijl, dat het zich als dun spinrag in een web tussen de feller stralende materie bevindt. Voor Chandra en XMM-Newton konden we dat eigenlijk nog niet echt goed meten; dynamiek bij zwarte gaten is nu veel beter te bestuderen; XMM-newton; Chandra.