 |
23/4/2002 23 april 2002:
Operaties Nederlands-Italiaanse
satelliet BeppoSAX ten einde
SAMENVATTING
Op 30 april zal de Nederlands-Italiaanse
astronomische röntgensatelliet BeppoSAX zijn laatste sterlicht zien.
De Italiaanse ruimtevaartorganisatie ASI heeft afgelopen week in
overleg met Stichting Ruimteonderzoek Nederland (SRON) besloten na
precies zes zeer succesvolle jaren de operaties te
stoppen.
 Artist's
impression van de BeppoSAX-satelliet in zijn baan om de aarde.
Afbeelding: SRON
Op 30 april zal de
Nederlands-Italiaanse astronomische röntgensatelliet BeppoSAX zijn
laatste sterlicht zien. De Italiaanse ruimtevaartorganisatie ASI
heeft afgelopen week in overleg met Stichting Ruimteonderzoek
Nederland (SRON) besloten na precies zes zeer succesvolle jaren de
operaties te stoppen. De satelliet heeft daarmee drie maal zo lang
gewerkt als gepland. De wetenschappelijke meetinstrumenten, en met
name de Utrechtse groothoekcamera's, werken nog uitstekend. Het
uitvallen van een aantal voor de satelliet vitale functies maakt
verder wetenschappelijk werk echter steeds moeilijker. Projectleider
John Heise: "BeppoSAX heeft onze stoutste verwachtingen overtroffen.
Onze groothoekcamera's hebben voor grote doorbraken gezorgd. We
kunnen zeggen dat we werkelijk alles uit de satelliet gehaald hebben
wat er in zat."
BeppoSAX werd
gelanceerd op koninginnedag in 1996 en ontpopte zich al snel tot een
ware gammaflitsenjager. Gammaflitsen, kortstondige kosmische
uitbarstingen van de hoogenergetische gammastraling, zijn sinds hun
ontdekking door Amerikaanse spionagesatellieten dertig jaar lang een
raadsel gebleven. Dankzij de röntgengroothoekcamera's van SRON aan
boord van BeppoSAX kwam hier verandering in. Met ongekende
nauwkeurigheid konden deze camera's de positie van een gammaflits
bepalen. Door de positie razendsnel door te geven konden ook andere
telescopen de nagloed van de flits (the smokin' gun) bestuderen in
het röntgen-, radio- of zelfs het zichtbaar licht. De flits die
waargenomen werd in februari 1997 bracht wetenschappers een stuk
dichter bij een verklaring voor de mysterieuze flitsen: de geboorte
van een zwart gat bij de ineenstorting van een zware roterende ster.
De explosie waar dat mee gepaard gaat is zo groot dat ze
waarneembaar is tot in de verre uithoeken van het heelal. Voor deze
ontdekking ontving het gehele BeppoSAX-team in 1998 de de Bruno
Rossi Prijs, een prestigieuze onderscheiding van de American
Astronomical Society.
Tot de
laatste flits
Het bleef niet bij deze doorbraak. De Utrechtse
groothoekcamera's brachten de grote telescopen op en rond de aarde,
zoals Hubble, de Keck-telescoop op Hawaï en röntgensatellieten
Chandra en XMM-Newton, verschillende malen op het spoor van nieuwe
explosieve verschijnselen in het heelal. Zo werd afgelopen week nog
een nieuw soort extreem lange flits waargenomen, waarbij naar het
zich nu laat aanzien alleen röntgenstraling en geen gammastraling
gedetecteerd is. Dit kan duiden op een volledig nieuw verschijnsel.
"Tja, het afscheid van SAX valt
niet licht natuurlijk. Maar de satelliet heeft ons een aantal
geweldige wetenschappelijke uitdagingen nagelaten. Ik zie uit naar
vervolgonderzoek, met nieuwe satellieten", aldus John Heise.
Het
succes van BeppoSAX is mede te danken aan de Nederlandse industrie.
Onder leiding van het Nederlands Instituut voor
Vliegtuigontwikkeling en Ruimtevaart (NIVR) ontwierp en bouwde
Fokker Space het standregelsysteem en waren NLR, TNO-TPD en Stork
Product Engineering ook betrokken bij de bouw van de satelliet.
Tevens leverde Fokker Space de zonnepanelen.
|
|
| verschenen in: |
Kennislink |
| TAAL: |
Nederlands |
| AUTEUR: |
Jasper Wamsteker |
| BRON: |
Stichting Ruimteonderzoek Nederland |
| DATUM: |
23/4/2002 |
| |
|
