SRON - BeppoSAX

De Nederlands-Italiaanse BeppoSAX-satelliet heeft tussen 30 april 1996 en 30 april 2002 gediend om veranderlijke bronnen van röntgenstraling te kunnen waarnemen. De satelliet had twee röntgengroothoekcamera 's aan boord, met elk een ruimtehoek van maar liefst 40 bij 40 graden.

De door SRON ontwikkelde groothoekcamera's waren, in combinatie met de gunstige satellietbaan in staat om snel (binnen enkele uren) en met grote precisie (tot op een paar hoekminuten) de positie van een röntgenbron aan de hemel te bepalen.

BeppoSAX heeft vooral bekendheid gekregen door de rol die de satelliet speelde bij het achterhalen van de herkomst van gammaflitsen. Gammaflitsen, kortstondige kosmische uitbarstingen van de hoogenergetische gammastraling, zijn sinds hun ontdekking door Amerikaanse spionagesatellieten dertig jaar lang een raadsel geweest. Dat kwam doordat er geen detectoren bestonden die de positie van een gammaflits goed en snel konden bepalen. De röntgengroothoekcamera nam een gammaflits in het röntgengebied waar en kon snel de positie aan de hemel van de flits bepalen. Hierdoor kon in 1997 voor het eerst het verdere nagloeien van de flits in röntgenstraling, zichtbaar licht, infrarood licht en in radiogolven worden gemeten. De conclusie van deze gecombineerde metingen is dat de gammaflitsen gigantische explosies zijn, meestal op miljarden lichtjaren afstand. In totaal heeft de BeppoSAX 54 zulke explosies waargenomen. Daarnaast heeft de satelliet een schat aan informatie opgeleverd over diverse veranderlijke röntgenbronnen in ons eigen Melkwegstelsel.

Voor het ophelderen van het raadsel van de gammaflitsen kreeg het team van BeppoSAX, samen met de waarnemers van het nagloeieffect in zichtbaar licht in 1998 de Bruno Rossi Prijs van de American Astronomical Socitety en in 2002 de Descartes-prijs van de Europese Commissie.

In de naam van de satelliet BeppoSAX staat SAX voor het Italiaanse Satellite per Astronomia di raggi X. Beppo is een eerbetoon aan de Italiaanse pionier in de hoge-energieastrofysica Guiseppe Occhialini, met de bijnaam Beppo.