Hete heelal Print
Aan het einde van hun leven kunnen sterren door een supernovaexplosie of op een meer geleidelijke wijze een groot deel van hun massa uitwerpen in het omringende medium. Daarbij kan een compact object als witte dwerg, neutronenster of zwart gat overblijven. In het centrum van melkwegstelsels kunnen zwarte gaten uitgroeien tot quasars. Al deze objecten zenden grote hoeveelheden energie uit in de vorm van röntgenstraling of nog energierijkere gammastraling. Tevens is er heet gas binnen melkwegstelsels, tussen melkwegstelsels in groepen en clusters, en in de grootste structuur van het heelal zelf: het kosmische web. Ook al dit gas zendt röntgen- en gammastraling uit.

Het waarnemen van röntgen- en gammastraling kan alleen vanuit de ruimte. De atmosfeer laat de straling niet door. Het lastige is dat de straling zich niet of nauwelijks laten focussen door lenzen of spiegels. Alleen zachte röntgenstraling laat zich spiegelen, maar alleen als de straling scherend, onder een kleine hoek, op het spiegeloppervlak valt.

Röntgen- en gammastraling
Op röntgengebied heeft SRON sinds 1990 meegewerkt aan de ontwikkeling van drie satellieten: BeppoSAX, Chandra en XMM-Newton. Bij alle drie was SRON hoofdverantwoordelijke (Principal Investigator) bij de ontwikkeling en bouw van een instrument. Daarnaast is SRON betrokken bij de operaties van de ESA-satelliet Integral, die gammastraling meet. Bij al deze missies is SRON ook actief bij de verwerking en interpretatie van de gegevens die de instrumenten leveren.

Op de Nederlands-Italiaanse satelliet BeppoSAX zaten twee röntgencamera's die SRON had ontwikkeld om veranderlijke röntgenbronnen gedurende langere tijd in beeld te houden. De daarvoor ontwikkelde camera's hadden een opvallend groot blikveld van 40 bij 40 graden. De camera's hebben een sleutelrol gespeeld bij het achterhalen van de herkomst van gammaflitsen.

Spectrometers
De NASA-satelliet Chandra en de ESA-satelliet XMM-Newton beschikken beide over een spectrometer. Metingen aan röntgenspectra geeft belangrijke informatie over de omstandigheden waaronder de straling tot stand komt. Bij snel roterende objecten kan uit de 'roodverschuiving' en de 'blauwverschuiving' de draaisnelheid worden bepaald. Ook geeft het spectrum informatie over de samenstelling van de materie die de straling uitzendt.

Bij Chandra was SRON verantwoordelijk voor de ontwikkeling van een tralie, het centrale onderdeel van een röntgenspectrometer dat zorgt voor de uiteenrafeling van straling naar golflengte. Bij XMM-Newton was SRON hoofdverantwoordelijke voor de ontwikkeling en bouw van een hele spectrometer.

XEUS
Voor toekomstige missies zoals XEUS werkt SRON aan een nieuw type detector voor röntgenlicht, een microcalorimeter. De detector is in staat om van elk invallend foton nauwkeurig de energie te bepalen, en kan spectroscopie bedrijven zonder tralie. Tegelijkertijd dient de calorimeter als detector om scherpe afbeeldingen te maken. Het is de bedoeling dat in het uiteindelijke instrument meer dan duizend microcalorimeters op een chip worden geplaatst.